Prof. Dr. H. Van Esch
Prof. Dr. J-P Fryns
Centrum voor Menselijke Erfelijkheid
UZ Leuven

Het Fragiel X syndroom is één van de meest frequente oorzaken van X- gebonden mentale handicap. Dit syndroom wordt veroorzaakt door een expansie van een CGG-herhaling in het FMR1 gen, dat gelegen is op het X chromosoom. In de normale bevolking varieert dit aantal herhalingen tussen de 6 tot 50 met een gemiddelde van 30. Individuen met 50 tot 200 herhalingen zijn drager van een pre-mutatie. Vermoedelijk is ongeveer 1 op 260 vrouwen draagster van een pre-mutatie tegenover 1 op 800 mannen. Boven de 200 herhalingen spreekt men van een volledige mutatie die aanleiding geeft tot de verstandelijke handicap die typisch is voor het Fragiele X-syndroom.

 

Wat is FXTAS?

Het FXTAS syndroom wordt gekenmerkt door een intentionele tremor, ataxie, parkinson-achtig beeld en soms verstandelijke achteruitgang bij normaal begaafde mannen die drager zijn van een pre-mutatie.

Intentionele tremor: de patient beeft bij het maken van een willekeurige beweging, er is geen beven in rust.

Ataxie: stoornis in de coördinatie van de bewegingen, evenwichtsproblemen met vallen

Parkinson-achtig beeld: de patiënt heeft geen parkinson maar een aantal symptomen die lijken op de ziekte van Parkinson.

Eerste studies uitgevoerd in de V.S. tonen aan dat ongeveer 25-30% van de mannelijke pre-mutatie-dragers ouder dan 50 jaar dit syndroom ontwikkelen. De eerste symptomen worden vooral omschreven als beven bij bepaalde handelingen zoals schrijven, eten (inschenken, snijden met mes) alsook moeilijker stappen, evenwichtsproblemen en vallen. Geheugenproblemen en wisselende gemoedstoestand worden eveneens gerapporteerd. Deze problemen zijn meestal progressief over verloop van jaren, maar de snelheid van toename verschilt van persoon tot persoon en is moeilijk te voorspellen.

Hoe maakt men de diagnose van FXTAS?

De diagnose wordt gesteld wanneer één of meer van deze symptomen aanwezig zijn bij een man, ouder dan 50 jaar, die een pre-mutatie draagt. Hiervoor is een goed neurologisch onderzoek vereist met aandacht voor tremor en bewegingsmoeilijkheden. FXTAS is echter niet de enige aandoening die deze symptomen kan verklaren, met andere woorden, er zijn meerdere ziekten gekend waarbij tremor en ataxie kunnen optreden. Een belangrijk bijkomend teken dat de diagnose van FXTAS bevestigt is de aanwezigheid van kleine witte stof letsels in de kleine hersenen (zie figuur hieronder). Deze letsels zijn zichtbaar op een gespecialiseerd scan-onderzoek, magnetische resonantie beeldvorming genoemd, dat dient uitgevoerd te worden bij het vermoeden van FXTAS. 

Hoe ontstaat FXTAS?

De beschrijving van deze nieuwe aandoening heeft geleid tot intensief onderzoek naar de precieze oorzaak van FXTAS. Gedetailleerd onderzoek op hersenmateriaal van aangetaste mannen met FXTAS toont een opstapeling aan van boodschapper-molecules (mRNA) in de hersencellen. Deze opstapeling zou toxisch zijn voor het centraal zenuwstelsel en aldus de funktie van de hersencellen verstoren. Deze hypothese wordt nu verder onderzocht in proefdier-modellen zoals de muis en de vlieg

Indien u nog bijkomende vragen heeft kan u steeds terecht op het Centrum voor Menselijke Erfelijkheid (tel 016-345903)